ให้ไพ่ฤดูฝนสานความสัมพันธ์กับตัวเอง-ครู-นักเรียน เรื่องเล่ากระบวนกรชุมชนกรุณา ครูนิ้วนาง - จิดาภา ทัศคร

เมื่อโครงสร้างและระบบการศึกษาในโรงเรียนมัธยมทำให้ครูรุ่นใหม่ที่มีใจมุ่งมั่นในการสอนแทบหมดไฟตั้งแต่ปีแรกๆ  ส่วนเด็กนักเรียนไม่มีพื้นที่ปลอดภัยที่จะบอกเล่าปัญหาชีวิตและแสดงอารมณ์ความรู้สึกที่แท้จริงออกมาได้ บรรยากาศในโรงเรียนจึงเต็มไปด้วยความเครียด 

เรื่องเล่าของ “ครูนิ้วนาง” จากโรงเรียนดงมะไฟวิทยา จังหวัดสกลนครเผยให้เห็นว่า เมื่อทั้งครูและนักเรียนมี “พื้นที่” หรือ “เครื่องมือ” ระบายความรู้สึกนึกคิดและมองเห็นความหวังความดีความงามผ่าน “ไพ่ฤดูฝน” แม้ปัญหาที่เผชิญอยู่จะยังไม่ได้รับการแก้ไข แต่การมีเพื่อนรับรู้ทุกข์สุขก็ปลดเปลื้องความหนักอึ้งไปได้อย่างน่าทึ่ง 

ผลพลอยได้คือครูอิ่มใจ “ไม่ท้อแท้” ในวิชาชีพ ส่วนนักเรียนก็สบายใจที่จะบอกเล่าเรื่องราวให้ครูและเพื่อนๆ ฟัง บรรยากาศแห่งการเรียนรู้และมิตรภาพก็เบ่งบาน

เมื่อ “ครูคืนถิ่น” พบ “ก่อการครู”

“เราสอบติดครูที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สาขาสังคมศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ ตอนเรียน ทางสาขาเน้นให้ทำกิจกรรม ออกค่ายปีละ 3-4 ค่าย ทำให้ได้รู้จักเด็กในมุมที่ต่างจากมุมมองบุคคลภายนอก  ทั้งสนุกและได้ทำตามแผนงานด้วย”

“เราไปฝึกสอนที่อำเภอสันทราย  เด็กที่นั่นหลากหลายมาก มีตั้งแต่เด็กสัญชาติไทย เด็กไม่มีสัญชาติ เด็กไม่มีนามสกุล เด็กที่พ่อแม่ทำงานก่อสร้างแล้วมาอยู่กับพ่อแม่ เจออย่างนี้เยอะมาก เลยทำให้ฉุกคิดว่าปัญหามันเยอะ ก็เลยสนใจเรื่องพวกนี้มากขึ้น”

“พอเรียนจบ สอบติดโครงการครูคืนถิ่น เราโดนเรียกตัวกลับบ้านมาอยู่ในโรงเรียนมัธยมประจำตำบลขนาดกลางและเป็นโรงเรียนชายขอบของอำเภอเมือง เด็กที่มีทุนทรัพย์จะเข้าไปเรียนในเมือง เด็กที่ฐานะทางบ้านไม่ค่อยดี อยู่กับปู่ย่าตายาย พ่อแม่หย่าร้าง พ่อแม่ไปทำงานที่กรุงเทพฯ ส่งเงินมาให้จะอยู่ที่นี่ เด็กกลุ่มนี้มีทั้งปัญหายาเสพติด ปัญหาชู้สาว เขามีดีในแบบของเขา แต่เอาไปเทียบกับเด็กโรงเรียนในเมืองไม่ได้เลย”

“ที่โรงเรียนมีเด็กหลายกลุ่มมาก กลุ่มเด็กเรียนซึ่งหาได้ยากมาก เด็กท้อแท้ในการเรียน กลุ่มเด็กติดเกม เด็กกลุ่มนี้จะจับกลุ่มกันในโรงเรียน นั่งเล่นเกม เหมือนสร้างโลกอีกโลกหนึ่ง เวลาคุยกันก็ใช้ภาษาในเกม ครูบางคนตัดสินไปแล้วว่าเด็กไม่ปกติ บางทีเราก็ตั้งคำถามนะว่ามีอะไรมากกว่าที่เด็กแสดงออกมาไหม  เราเคยเจอเด็กคนหนึ่ง เขาบอกว่าเคยแทงครูที่โรงเรียนอื่น เราตกใจและไม่รู้ว่าจะรับมืออย่างไร พอดีมีเครื่องมือการโค้ชชิ่ง ก็เลยถามดูว่าเป็นอย่างไร รู้สึกอย่างไร เวลาโกรธทำอย่างไร แต่คิดว่าตอนนั้นเรายังไปไม่สุด เลยเริ่มสนใจว่าควรจะทำอะไรได้มากกว่านี้เพื่อรับมือเด็กกลุ่มนี้”

“เราคาดหวังว่าการเป็นครูคือมาสอน แต่วันหนึ่งๆ สอนจริงๆ ได้ประมาณ 2-3 คาบ หรือ 20 เปอร์เซ็นต์ เรามีงานอื่นๆ ที่ต้องรับผิดชอบ ต้องทำให้เสร็จ เข้าระบบมาประมาณครึ่งปี ก็รู้สึกว่าไม่ไหวแล้ว  คิดว่าถ้าอยู่นานๆ หมดไฟแน่ เราเลยสมัครร่วมโครงการก่อการครู พอเข้าร่วมก่อการครูก็เจอห้องเรียน “ครูคือมนุษย์” อาจารย์พาให้รู้ว่าเรามีความรู้สึกนะ  ทำไม 20 ปีกว่าที่ผ่านมาเราไม่เคยคุยกับตัวเองเลย เหมือนเราพยายามหนีความคิดตัวเองมาตลอด เวลาเผชิญเรื่องราวห้องเรียน ครูมีสิทธิ์รู้สึกได้ แต่เราจะถูกบอกเสมอว่า เด็กๆ ต้องมาก่อน  เหมือนข่าวครูตีนักเรียนครูผิด แต่เขาไม่เคยถามเลยนะว่าก่อนหน้านี้เด็กทำอะไรให้ครู แล้วทำไมครูถึงมีแรงผลักดันในการทำแบบนั้น”

เปิดประตูใจ สร้างมิตรภาพด้วย “ไพ่ฤดูฝน” 

“พอมาอยู่ทีมก่อการครูสกลนคร พี่ๆ ก็ชวนมาทำเวิร์กชอปไพ่ฤดูฝนที่ทีม Peaceful Death เคยไปจัดเวิร์กชอปให้แล้วรอบนึง เราสนใจที่จะนำไปใช้ต่อ เพราะกระบวนการนี้ไม่ยาก เราเอาไปทดลองใช้ในห้องเรียน ดูว่าเด็กมีปฏิกิริยาอย่างไร แล้วค่อยๆ ปรับ จนนำไปเวิร์กชอปในห้องใหญ่ก็ได้เรียนรู้มาเรื่อย ๆ”

“ก่อนเอาไพ่ฤดูฝนมาใช้ ระยะห่างของเรากับเด็กเยอะมาก เด็กบางคนไม่เคยคุยกันเลย  พอใช้ไพ่ในห้องเรียนประมาณ 20-30 คน เด็กบางคนเขาก็จะเดินมาบอกว่า ครูหนูได้ไพ่ใบนี้ หนูไม่เข้าใจมันคืออะไร ครูอธิบายให้หนูฟังได้ไหมว่าไพ่บอกอะไรกับหนู พอเราอธิบายความหมายของไพ่ เด็กก็ค่อยๆ เชื่อมโยงกับชีวิตของตัวเอง เรารู้สึกว่าระยะห่างระหว่างเรากับนักเรียนใกล้กันมากขึ้น เด็กบางคนรู้สึกปลอดภัยพอที่จะมาเล่าเรื่องให้ฟัง”

“สิ่งที่เสียดายและยังไม่ได้ทำก็คือ การติดตามผลว่าหลังจัดกิจกรรม เพราะเด็กเรียนจบแล้ว คิดว่าเครื่องมือนี้สามารถนำไปทำกิจกรรมกับเด็กได้ไกลกว่านี้มาก น้องที่ร่วมทำเวิร์กชอปไพ่ฤดูฝนด้วยกันบอกว่าอยากนำกิจกรรมนี้ไปเปิดคลินิกเยียวยาเด็ก เพราะโรงเรียนเราไม่มีครูแนะแนว ทำให้เด็กในโรงเรียนไม่มีแรงบันดาลใจอยากทำหรืออยากเปลี่ยนแปลง ถ้าเป็นไปได้ก็อยากให้ Peaceful Death  ทำงานกับกลุ่มนักเรียนโดยใช้เครื่องมือเหล่านี้ ทั้งแบบเวิร์กชอปกับเด็กและครู  คิดว่าน่าจะสนุกและเพิ่มเครือข่ายได้มาก”