Social Security ประกันชีวิตโดยการส่งเสริมอาชีพหลังเกษียณ

โดย วรรณวิภา มาลัยนวล

กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ได้จัดกิจกรรม มหกรรมสุขภาพผู้สูงอายุระดับชาติ ครั้งที่ 5 ระหว่างวันที่ 22-24 มกราคม 2568  ช่วงบ่ายของวันที่ 22 ม.ค. มีเสวนาในหัวข้อ “Social Security ประกันชีวิตโดยการส่งเสริมอาชีพหลังเกษียณ”

โดยมีวิทยากรจากภาครัฐคือ กรมกิจการผู้สูงอายุ, กระทรวงแรงงาน และ ภาคเอกชน คือ Café Amazon for chance และ  บริษัท บิ๊กซี ซุปเปอร์เซ็นเตอร์ จำกัด (มหาชน)

กรมกิจการผู้สูงอายุ

ในปัจจุบันประเทศไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเต็มรูปแบบ จากข้อมูลปี 2566 จำนวนประชากร 65 ล้านคน เป็นผู้สูงอายุ 13.6 ล้านคน หรือคิดเป็น 20.90%

กรมกิจการผู้สูงอายุ ได้นำเสนอนโยบาย 5×5 ของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในการฝ่าวิกฤตประชากร โดยมีนโยบายดูแลคนทุกช่วงวัย คือ กลุ่มคนวัยทำงาน กลุ่มเยาวชน กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มผู้พิการและผู้ด้อยโอกาส รวมถึงนโยบายเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมในสังคม เพื่อสร้างชุมชนน่าอยู่สำหรับประชากรทุกกลุ่มทุกวัยด้วย

ในหมวดของกลุ่มผู้สูงอายุนั้น ทางกรมกิจการผู้สูงอายุ มีแนวทางการดูแลดังนี้คือ

  1. การมุ่งป้องกันโรคมากกว่าการรักษาโรคเสริมสร้างพฤติกรรมที่พึงประสงค์ของผู้สูงอายุ
  2. การขยายโอกาสทางเศรษฐกิจให้ผู้สูงอายุ ขยายอายุเกษียณ ส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุ พัฒนาความรู้ที่จำเป็นส่งเสริมทักษะความสามารถในการเข้าใจ เข้าถึง และใช้เทคโนโลยีดิจิทัลที่มีอยู่ในปัจจุบัน (Digital Literacy)
  3. พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน เช่น จัดระบบบริบาลผู้สูงอายุในชุมชน
  4. ส่งเสริมให้มีสภาพแวดล้อมทั้งภายในบ้านและชุมชนเอื้อต่อการทำกิจวัตรประจำวันการสัญจรและการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุ
  5. ส่งเสริมให้มีการเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุในทุกมิติ เพื่อการทำงานแบบบูรณาการอย่างครบวงจรกับผู้สูงอายุ

 นโยบายงานที่ช่วยให้ผู้สูงอายุมีหลักประกันชีวิต อย่างมีคุณค่า และมีศักดิ์ศรี 

  1. การมุ่งป้องกันโรคมากกว่าการรักษาโรคเสริมสร้างพฤติกรรมที่พึงประสงค์ของผู้สูงอายุ
  2. การขยายโอกาสทางเศรษฐกิจให้ผู้สูงอายุ ขยายอายุเกษียณ ส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุ พัฒนาความรู้ที่จำเป็นส่งเสริมทักษะความสามารถในการเข้าใจ เข้าถึง และใช้เทคโนโลยีดิจิทัลที่มีอยู่ในปัจจุบัน (Digital Literacy)
  3. พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน เช่น จัดระบบบริบาลผู้สูงอายุในชุมชน
  4. ส่งเสริมให้มีสภาพแวดล้อมทั้งภายในบ้านและชุมชนเอื้อต่อการทำกิจวัตรประจำวันการสัญจรและการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุ
  5. ส่งเสริมให้มีการเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุในทุกมิติ เพื่อการทำงานแบบบูรณาการอย่างครบวงจรกับผู้สูงอายุ

นโยบายงานที่ช่วยให้ผู้สูงอายุมีหลักประกันชีวิต อย่างมีคุณค่า และมีศักดิ์ศรี

  1. ปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานในการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน โดย
    • จัดทำมาตรฐานหลักสูตรการดูแลผู้สูงอายุขั้นเบื้องต้น 18 ชั่วโมง เพื่อเข้าใจความต่างระหว่างวัย (generation gap), จัดทำครอบครัวอุปถัมภ์ผู้สูงอายุ, จัดให้มีโรงเรียนผู้สูงอายุ,  นโยบายการออกแบบเพื่อชุมชนเมืองที่เป็นมิตรกับคนทุกวัย (Universal design)
  2. การปรับปรุงที่อยู่อาศัยเพื่อผู้สูงอายุปรับปรุงซ่อมแซมบ้านที่เหมาะสมและปลอดภัย
  3. ผลักดันให้เกิดศูนย์ดูแลผู้สูงอายุในชุมชน
  4. ส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุสร้างอาชีพมีรายได้ ตามความถนัด โดยร่วมมือกับภาครัฐและภาคเอกชน
  5. โครงการบริบาลและคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุในชุมชน โดยเปิดอบรมหลักสูตรผู้บริบาลคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้ผ่านการอบรมทำหน้าที่ในการปกป้องคุ้มครองพิทักษ์สิทธิ์ ช่วยเหลือดูแล และพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุครอบคลุมทั้ง5มิติ คือ สังคม เศรษฐกิจ สุขภาพ สภาพแวดล้อม และเทคโนโลยี

กรมกิจการผู้สูงอายุ รองรับสังคมสูงวัยในมิติทางเศรษฐกิจในด้านต่างๆ

ในมิติทางด้านเศรษฐกิจนั้น เมื่อดูข้อมูลจำนวนผู้สูงอายุสัดส่วนต่อค่าจ้าง ปี 2566 ผู้สูงอายุ 13.64 ล้านคน มีคนทำงาน 5.11 ล้านคน คิดเป็น 37.5% ของผู้สูงอายุ อาชีพของผู้สูงอายุ มีมากกว่า 50% ทำการเกษตรและประมง เฉลี่ยทำงาน 39 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ เงินเดือนเฉลี่ย 12,151 บาทต่อเดือน  และ ภาคการเกษตร 5,796 บาทต่อเดือน

I เตรียมความพร้อมด้านเศรษฐกิจสำหรับผู้สูงอายุ

 โดยส่งเสริมการออมร่วมกับกองทุนการออมแห่งชาติ,  ส่งเสริมทักษะการวางแผนทางการเงินร่วมกับตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ในเรื่อง การออม การจัดการหนี้ การบริหารค่าใช้จ่าย และการลงทุน, ประชาสัมพันธ์สื่อความรู้ โดยดำเนินการส่งเสริมการออมและการวางแผนทางการเงิน ร่วมกับกรมประชาสัมพันธ์และกระทรวงดิจิตอลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมตั้งแต่พ.ศ 2561 ถึง 2566 จำนวน 5,386 เครือข่าย และสนับสนุน “ธนาคารเวลา” เพื่อลดภาระทางเศรษฐกิจให้แก่ผู้สูงอายุ ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ

II การจ้างงานผู้สูงอายุ

เว็บไซต์ ไทยมีงานทำ สำหรับผู้สูงอายุของกรมการจัดหางาน
บริษัทเอกชน 586 แห่ง จ้างงานผู้สูงอายุจำนวน 6,924 ตําแหน่ง  (ข้อมูล ณ ธันวาคม 2567)
แจ้งงานผู้สูงอายุในภาครัฐ 7 กระทรวง 15 หน่วยงาน จ้างงานผู้สูงอายุจำนวน 865 คน
พระราชกฤษฎีกาออกตามความในประมวลรัษฎากร ว่าด้วยการยกเว้นรัษฎากรฉบับที่ 639 พ.ศ 2560 ให้กับบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ที่ทำการจ้างผู้สูงอายุเข้าร่วมทำงาน ให้สามารถใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษีได้

III สนับสนุนการจ้างงานผู้สูงอายุ

การสนับสนุนจากภาคเอกชน ประกอบด้วย Lotus, Amazon Café,  บิ๊กซี, IKEA, Tops market, CP ALL,  LPC , Homepro, CJ,  เซ็นทรัลฟู้ดรีเทล เป็นต้น โดยร่วมดำเนินงานดังนี้

  1. ส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุ
  2. ส่งเสริมจัดให้มีพื้นที่จำหน่ายสินค้า
  3. ส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์

การสนับสนุนจากภาครัฐ

สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล(depa), กระทรวงวัฒนธรรม, กระทรวงแรงงาน, กรมสรรพากร, องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น, สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม(สกสว) โดยร่วมดำเนินงานดังนี้

  1. ส่งเสริมจัดให้มีพื้นที่จำหน่ายสินค้า
  2. ส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์
  3. พัฒนาเครื่องมือออนไลน์และส่งเสริมการขายสินค้าออนไลน์
  4. ส่งเสริมการรวมกลุ่มประกอบอาชีพเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคมวิสาหกิจชุมชน
  5. ส่งเสริมให้นำภูมิปัญญาผู้สูงอายุมาต่อยอดผลิตภัณฑ์เอกลักษณ์ประจำถิ่น
  6. งานวิจัยเกี่ยวกับการจ้างงานผู้สูงอายุ
  7. พัฒนาทักษะอาชีพฝีมือตามความต้องการของตลาดแรงงาน
  8. กำหนดแนวทางและมาตรการต่างๆเพื่อส่งเสริมการอาชีพผู้สูงอายุ

IV ส่งเสริมการมีรายได้ผู้สูงอายุในชุมชน

เสริมพลังคลังปัญญาผู้สูงอายุ soft power,     ส่งเสริมการจัดตั้งศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ, กองทุนผู้สูงอายุการให้ทุนประกอบอาชีพประเภทกู้ยืมรายบุคคลรายละ 30,000 บาทและรายกลุ่มสำหรับผู้สูงอายุกลุ่มกลุ่มละ 100,000 บาทโดยไม่คิดดอกเบี้ย และ การประชาสัมพันธ์สินค้าผู้สูงอายุประชาสัมพันธ์สินค้าผู้สูงอายุตามช่องทางต่างๆ

V ส่งเสริมความร่วมมือภาคธุรกิจเอกชน ยกระดับต่อยอดธุรกิจออนไลน์สู่ผู้ประกอบการวัยสูงอายุ

ต่อยอดพลัง Soft power สู่ผู้ประกอบการดิจิทัล, เครือข่ายโครงการสร้างสุขวัยเก๋าสัญจรเถ้าแก่วัยเก๋าในเครือซีพี, ความร่วมมือภาคธุรกิจเอกชนเพื่อส่งเสริมการขายออนไลน์ผู้สูงอายุ Lazada/ Dtac , ฝึกอาชีพและทักษะร่วมกับบริษัทเครือโออาร์ฝึกอาชีพให้ผู้สูงอายุ , เชิดชูเกียรติสนับสนุนการพัฒนางานด้านผู้สูงอายุและเอกชนที่แจ้งเงินผู้สูงอายุมอบโล่วันผู้สูงอายุแห่งชาติ

กรมกิจการผู้สูงอายุ ทำแผนการขยายการจ้างงานในปี 2568

  1. การส่งเอกสารสำรวจองค์กรสถานประกอบการที่ส่งเสริมการจ้างงานและการมีรายได้ผู้สูงอายุ เพื่อมอบรางวัลองค์กรสถานประกอบการต้นแบบที่ส่งเสริมการจ้างงานและมีรายได้ผู้สูงอายุในวันผู้สูงอายุแห่งชาติ ซึ่งจะมีการสำรวจภายในเดือนธันวาคม 2567 ถึงกุมภาพันธ์ 2558
  2. การประชุมหารือแนวทางการส่งเสริมการจ้างงานและการมีรายได้ของผู้สูงอายุ 30 ภาคีเครือข่ายเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2568
  3.  เดินทางพูดคุยกับองค์กรสถานประกอบการที่ส่งเสริมการจ้างงานและการมีรายได้ผู้สูงอายุ เช่น บริษัทลอรีอัลประเทศไทยและบริษัทในเครือ มีแผนจะเปิดรับเพิ่มจำนวน 300 อัตรา, บริษัท CP extra จำกัด จ้างผู้สูงอายุแล้ว 270 มีแผนจะเพิ่มอีก 230 เป็น 500 อัตรา,  คาเฟ่อเมซอนจ้างผู้สูงอายุแล้ว 500 อัตรา อยู่ระหว่างสำรวจสาขาที่เปิดรับเพิ่ม, CP ALL มีแผนจะจ้างผู้สูงอายุ 10,000 อัตรา, บริษัทลอนดรี้บาร์ไทย จำกัด ที่มีแผนจะเปิดรับเพิ่ม

กรมการจัดหางาน  กระทรวงแรงงาน

เว็บไซต์ ไทยมีงานทำ ของกรมการจัดหางาน เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลตลาดแรงงาน  และสำหรับผู้ทำงานอิสระ ก็สามารถใช้แพลตฟอร์ม คนทำงาน https://khonthamngan.doe.go.th เพื่อเป็นช่องทางการพบกันของผู้จ้างและผู้ขายสินค้าและบริการ นอกจากนี้ผู้สูงอายุยังสามารถติดต่อได้ที่ สำนักงานจัดหางานจังหวัดทุกจังหวัด หรือ โทร 1526 กด 2

กรมการจัดหางาน ส่งเสริมการประกอบอาชีพ, ส่งเสริมการจ้างงานทําที่เหมาะสม, จัดหางาน ออกแบบสำรวจ  ผู้สูงอายุส่วนมาก ต้องการอาชีพอิสระเรื่องเวลาทำงาน ปัญหาสุขภาพ ที่ทำได้ไม่เต็มเวลา จึงต้องมีแพลตฟอร์มเพื่อให้สะดวกในการติดต่อกัน, จัดทำ MOU ร่วมกับ ภาคเอกชน  สนับสนุนการประกอบอาชีพอิสระ ฝึกอบรม สาธิต ปฏิบัติจริง หลักสูตรระยะสั้น ต่อยอดผลิตภัณฑ์  เป็นขายออนไลน์ , จัดหาวิทยากรถ่ายทอดภูมิปัญญา

Café Amazon for Chance

โครงการ Café Amazon for Chance  เป็นการดำเนินงานธุรกิจเพื่อสังคม ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อแก้ปัญหาและพัฒนาสังคมได้อย่างยั่งยืนสอดคล้องกับนโยบายขององค์กรในการสร้างคุณค่าร่วมระหว่างธุรกิจและสังคม โดยนำจุดแข็งและความสำเร็จของธุรกิจคาเฟ่อเมซอน มาขยายโอกาสให้แก่ผู้ขาดโอกาส ให้ได้มีอาชีพโดยพัฒนาทักษะและเป็นบาริสต้าตามมาตรฐานของร้านคาเฟ่อเมซอน เพื่อให้สามารถช่วยเหลือตัวเอง ครอบครัว มีรายได้อย่างยั่งยืน รวมทั้งเชิญชวนผู้ประกอบการแฟรนไชส์ เข้าร่วมโครงการ ตระหนักถึงความสำคัญของการทำธุรกิจควบคู่กับการดูแลสังคมชุมชน ให้เป็นสังคมแห่งการเกื้อกูลและสนับสนุนพนักงานในร้านให้เกิดความภาคภูมิใจ ที่มีส่วนร่วมในการช่วยเหลือสังคม ตามแนวความคิดที่ว่า “Café Amazon for Chance  สร้างโอกาส สร้างงานอย่างยั่งยืน”

โครงการ Café Amazon for Chance  ทำความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอก คือ กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, สมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย, วิทยาลัยราชสุดา มหาวิทยาลัยมหิดล , สวัสดิการหน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน, ปตท., Agoda, บริษัทสานพลังวิสาหกิจเพื่อสังคมจำกัด

ในส่วนของอุปกรณ์เพิ่มเติม สำหรับร้าน Café Amazon for Chance  เช่น ป้ายภาษีมือสำหรับผู้บริโภคในการสั่งซื้อ, เครื่องชำระเงินระบบ 2 หน้าจอ Duo Screen pos ลูกค้าสามารถกดสั่งเครื่องดื่มได้เอง, ระบบเรียกคิว, การอบรมให้กับพนักงานผู้ขาดโอกาส คู่มือเฉพาะผู้สูงวัยและผู้พิการทางการได้ยิน

Café Amazon for Chance  สร้างงานให้แก่ผู้ขาดโอกาส 346 รายผู้สูงอายุ 311 รายผู้พิการทางการได้ยิน 22 รายผู้พิการด้านสติปัญญา 1 รายทหารผู้พิการและครอบครัว 4 รายเยาวชนผู้ขาดโอกาส 2 รายผู้พิการทางด้านร่างกาย 6 รายปัจจุบันมี 360 สาขา เป็นแฟรนไชส์ 71 สาขา

บริษัทบิ๊กซี ซุปเปอร์เซ็นเตอร์ จำกัด (มหาชน)
บิ๊กซีเป็นหนึ่งในเครือข่ายค้าปลีกชั้นนำของประเทศไทยก่อตั้งขึ้นในปี 2536 โดยมีเป้าหมายหลักในการให้บริการสินค้าและผลิตภัณฑ์อุปโภคบริโภคที่หลากหลายภายใต้แนวคิดที่ว่าห้างคนไทยหัวใจคือลูกค้าเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคในทุกระดับ

Business challenges
point 1 external ปัจจุบันประชากรผู้สูงอายุ (aging society) มีจำนวนเพิ่มขึ้น ทำให้กลุ่มแรงงานผู้สูงอายุมีบทบาทมากขึ้นในตลาดแรงงาน บริษัทต่างๆ รวมถึงคู่แข่งทางการค้า มีการจ้างงานผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น และการจ้างงานผู้สูงอายุช่วยส่งเสริมภาพลักษณ์ที่ดีให้กับบริษัท

point 2 internal การขาดแคลนแรงงานหรือกำลังคน (work force) ในบางตำแหน่ง เช่น ตำแหน่งที่ต้องการพนักงานที่มีประสบการณ์มาก ซึ่งผู้สูงอายุสามารถเติมเต็มได้

HR Challenge ในเรื่องเหล่านี้คือ การขาดแคลนแรงงาน การแข่งขันสูง และ ทักษะพนักงาน

บิ๊กซี มีสวัสดิการและแนวทางการทำงานที่เหมาะสมกับสังคมผู้สูงอายุ เช่น ให้หลานม่ากลับไปหาครอบครัว, การจ้างงานให้อาม่าไม่เหงา, ของโปรดของแม่, ห้องน้ำสำหรับทุกคนในครอบครัว (diversity toilet) พื้นที่ปลอดภัยของม่า,

รูปแบบการจ้างงานและสวัสดิการ มีผู้ชำนาญการพิเศษผู้สูงอายุ (full time) ผู้สูงอายุ (part time), สวัสดิการนวดโดยผู้พิการ, ตรวจสุขภาพประจำปี ค่ารักษาพยาบาลและอื่นๆอีกมากมาย

Learning point

Every generation matters, Every talent counts ที่บิ๊กซี ทุก generation มีความหมาย ทุกความสามารถมีคุณค่า
การเปิดโอกาสให้กลุ่มผู้สูงอายุมาทำงาน  ทำให้ได้พนักงานที่มากประสบการณ์และความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านมาร่วมสร้างองค์กรให้พัฒนาไปอีกขั้น

Sustainability & Employer branding การจ้างผู้สูงอายุส่งเสริมนโยบายด้าน Diversity ของบริษัทซึ่งสามารถสะท้อนถึงความรับผิดชอบต่อสังคม (CSR) และช่วยสร้างภาพลักษณ์ที่ดี (Employer branding) ให้กับองค์กรได้