parallax background
 

Art of living and dying:
เปิดตา เปิดใจ ดูแลกันและกัน

ผู้เขียน: ชุติมา เรืองแก้วมณี หมวด: อาสามีเรื่องเล่า


 

เช้าวันที่ฝนตก ฉันสะพายเป้ออกจากบ้าน เดินทางไปอบรมกับทีมเบาใจไขชีวิต (โครงการความตาย พูดได้ เครือข่ายพุทธิกา) ที่จ.สงขลา และจ.ปัตตานี ระหว่างที่ใส่รองเท้า เสียงแม่จากในครัวถามว่า “กินข้าวก่อนไหม มีกระเพาะปลา” เมนูโปรด ฉันก้มดูนาฬิกา คำนวณเวลา คิดว่ากินอาหารเช้าทัน รับความห่วงใยจากแม่ กินกระเพาะปลาก่อนออกเดินทางดีกว่า กินเสร็จ พ่ออาสาขับรถไปส่งที่ท่ารถ พร้อมแวะร่ำลาลุงที่ป่วยติดเตียง ลุงให้พร ให้เดินทางโดยสวัสดิภาพและมีความสุข ...เป็นเช้าที่ดี เปิดตัวการเดินทางไปทำงานเรื่องความตายที่เหมาะสมทีเดียว


การเดินทางไปอบรมครั้งนี้ พวกเราทีมเบาใจไขชีวิต ออกแบบ 2 หลักสูตรใหม่ คือ “วาดความตาย ออกแบบชีวิต” และ “Art of living and dying” วางแผนจัดอบรมกับกลุ่มบุคลากรหรือนักศึกษามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี และบุคคลทั่วไป ตั้งแต่วันที่ 3-9 ตุลาคม พ.ศ. 2560

ในช่วงบ่าย วันที่ 5 ตุลาคม พวกเราจัดอบรมหลักสูตร “Art of living and dying” ที่นำเนื้อหาจากสมุดเบาใจ มาออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ตรงและมีส่วนร่วม โดยมีเป้าหมาย คือ ให้ผู้เข้าร่วมเรียนรู้ เตรียมตัวดูแลตนเองและผู้อื่นในระยะสุดท้าย

เริ่มจากกิจกรรมเตรียมความพร้อม เข้าสู่กิจกรรม “ปิดตาพาเดิน” เรียนรู้ประสบการณ์ปิดตาเดินท่ามกลางความมืด โดยมีเพื่อนดูแลระหว่างเดิน แต่ละคู่เลือกเดินไปสถานที่ต่างๆ และมีวิธีดูแลเพื่อนไม่เหมือนกัน



กิจกรรมค่อยๆ พาใจสัมผัสการดูแลและรับรู้การประคองกันภายในคู่ การสื่อสารความต้องการด้วยภาษากาย เช่น การเดินช้าลง การเกร็งตัว การดูแลเดินข้างกัน การจับข้อศอก เป็นต้น

เมื่อเรารู้ว่า เราชอบ ไม่ชอบ ต้องการการดูแลอย่างไรแล้ว กระบวนกรจึงพาแต่ละคนสำรวจร่างกายของตัวเอง ความเจ็บป่วยที่มักมาหาเราในชีวิตประจำวัน หรือมาเยี่ยมเยียนเราบ่อยๆ ให้คิดจินตนาการถึงร่างกายของเราในสภาวะใกล้ตาย



ความรู้สึกเจ็บปวดที่อาจจะเกิดขึ้น หรือความอึดอัด รำคาญ คับข้องใจ เรียนรู้จากความรู้สึกเหล่านั้น สังเกตอาการของใจที่มีต่อสภาวะดังกล่าว ชวนกันแลกเปลี่ยนเรียนรู้ความรู้สึกและบทเรียนที่เกิดขึ้น เพื่อเชื่อมโยงไปสู่กิจกรรมบทบาทสมมุติ ซึ่งเป็นไฮไลต์ของหลักสูตร



กิจกรรมบทบาทสมมุติ จำลองสถานการณ์ภาวะการหยุดหายใจของคนรัก “แต่ละครอบครัว (ผู้เข้าร่วมกลุ่มละ 5 คน) จะตัดสินใจกู้สัญญาณชีพหรือไม่ แล้วถ้าเป็นตัวเราเองล่ะ เราจะตัดสินใจอย่างไร” ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้การตัดสินใจในภาวะฉุกเฉินให้คนรักและตนเอง อาจจะเลือกให้เหมือนหรือไม่เหมือนกันก็ได้ เพราะแต่ละคนมีเหตุผลในการตัดสินใจ ภายใต้ทัศนคติ ความเชื่อ ศาสนา การแสดงออกของความรัก ที่แตกต่างกันทำให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้ที่จะสำรวจความต้องการ เตรียมความพร้อมจิตใจ ยืนยันความต้องการและสื่อสารความต้องการของตัวเองให้ผู้อื่นรับรู้ เพื่อลดภาระของคนที่เรารัก และลดความขัดแย้งในครอบครัวลง

จนเข้าสู่ช่วงท้ายของกิจกรรม พวกเราพากันเปิดสมุดเบาใจทีละหน้า มีผู้เข้าร่วมให้ความสนใจและซักถามเพิ่มเติม เช่น “เราจะชวนคนที่เรารักทำสมุดเบาใจอย่างไร มีวิธีอะไรบ้าง”



ในวงช่วยกันตอบคำถามนี้ หลายคำตอบน่าสนใจ เช่น ให้คุยจากประสบการณ์ที่ใกล้ตัวคนคนนั้น ให้เพื่อนวัยเดียวกันชวนคุย เอาสถานการณ์ของคนใกล้ตัวมาชวนคุย หรือเลือกยกตัวอย่างสถานการณ์ในข่าวหรือคลิปมาชวนคุย ค่อยๆ ทำทีละข้อ แบบไม่ต้องใช้สมุดเบาใจก็ได้ เป็นต้น

บรรยากาศช่วงสุดท้ายของการอบรม จึงเกิดวงคุยสบายสบาย ใครอยากรู้ก็ถาม ใครมีประสบการณ์ก็ตอบ หรือแลกเปลี่ยนกัน ช่วยให้เพื่อนคลายความสงสัย หาวิธีการที่เหมาะกับตนเองและคนที่เรารัก เพื่อวางแผนการดูแลร่างกายตนเองและดูแลผู้อื่นต่อไป

ต่อคำถามทิ้งท้ายของผู้เข้าร่วม ว่า “เราจะชวนคนที่เรารักทำสมุดเบาใจอย่างไร มีวิธีอะไรบ้าง” ชวนให้ฉันนึกถึงคนที่บ้าน ลุงที่ป่วยเป็นมะเร็งระยะที่ 4



ในวันนั้น ฉันตั้งใจจะชวนลุงเขียนสมุดเบาใจ หยิบสมุดมาเขียนชื่อลุงบนหน้าปก เปิดอ่านทีละหน้า และเตรียมตัวไปคุย เมื่อฉันนั่งข้างเตียง มองหน้าลุง ฉันตัดสินใจปิดสมุดเบาใจ และนั่งคุยกับลุงแทน ถามอาการทางกายและความรู้สึก เรื่องความสุขสบายทางกายและใจของลุง ฉันสามารถอ่านและทำเครื่องหมายให้ลุงได้ เพราะลุงบอกไว้แล้ว และเมื่อความไม่สบายกายใจเกิดขึ้น ไม่ตรงกับความต้องการ ลุงจะบอกทันที ให้คนดูแลปรับให้

แต่ในสมุดเบาใจ เนื้อหาที่สำคัญ เช่น เรื่องวาระสุดท้ายและการจัดการงานศพนั้น การเริ่มต้นบทสนทนาแต่ละข้อ ช่างยากเย็น ต้องหาจังหวะและช่องทางเข้าสู่บทสนทนาที่เหมาะสม ฉันคิดว่า มันเป็นศิลปะในความสัมพันธ์ระหว่างฉันกับลุง...

“กับบางข้อที่เว้นไว้ ยังไม่อาจถามได้ ฉันจะทำอย่างไร” เป็นคำถามในใจ ที่ต้องหาวิธีการกันต่อไป...

7 มีนาคม, 2561

ชั่วขณะสุดท้ายของชีวิต: ภาวะร่างกายและการดูแล

การช่วยเหลือผู้ป่วยระยะสุดท้ายให้จากไปอย่างสงบ นอกจากการให้ความสำคัญกับการดูแลผู้ป่วยทางจิตใจแล้ว การมีความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับภาวะทางร่างกาย โดยเฉพาะในช่วงขณะสุดท้ายมีความจำเป็นไม่แพ้กัน
13 พฤศจิกายน, 2560

มหัศจรรย์หนังสือบินของนายมอริส เลสมอร์

พ่อแม่หลายคนรู้สึกลำบากใจเมื่อต้องพูดเรื่องความตายกับเด็กๆ สำหรับหลายคนแล้ว ความตายเป็นเรื่องที่ยากจะสื่อสารกับเด็ก เด็กเล็กอาจไม่เข้าใจความตายเลย
19 เมษายน, 2561

การประชุม APHC 2015

อีกครั้งที่นักวิชาการ บุคลากรสุขภาพ และอาสาสมัครนานาประเทศ ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกได้มาร่วมตัวกันแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์การดูแลผู้ป่วยระยะท้ายแบบประคับประคอง