คณะกรรมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (Service Plan) คือคณะกรรมการที่กองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข แต่งตั้งขึ้นเพื่อกำกับดูแลและขับเคลื่อนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพให้มีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ การดูแลแบบประคับประคอง ถูกบรรจุเป็นหนึ่งในสาขาของ Service Plan ตั้งแต่ปี 2560 มีการปรับชื่อเป็นสาขาการดูแลระยะเปลี่ยนผ่านผู้ป่วยกึ่งเฉียบพลันและการดูแลแบบประคับประคองในปี 2561 และเปลี่ยนชื่อเป็น สาขาสถานชีวาภิบาลในปี 2567
ล่าสุด ในการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาระบบบริการสถานชีวาภิบาล ปีงบประมาณ 2568 ระหว่างวันที่ 15-16 กรกฎาคม 2568 ที่ผ่านมา และจากบอร์ดนิทรรศการงานประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้การพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (Service Plan Sharing) ประจำปี 2568 คณะกรรมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพได้เปลี่ยนชื่อสาขาอีกครั้งจาก “สาขาสถานชีวาภิบาล” เป็น “สาขาชีวาภิบาล” เพื่อให้ผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน และภาคประชาชนที่ร่วมจัดบริการสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ ผู้ป่วยระยะยาว และผู้ป่วยระยะประคับประคอง เกิดความชัดเจนว่า เป้าหมายของงานชีวาภิบาล คือ “การจัดบริการดูแล” ไม่ใช่ “สถานที่”
จุดเด่นของระบบบริการชีวาภิบาล การเชื่อมโยงเครือข่ายบริการระหว่างโรงพยาบาล ชุมชน และบ้าน ให้สามารถบูรณาการระบบการดูแลทั้ง 3 ระบบ ได้แก่ ระบบการดูแลผู้สูงอายุ (Elderly care) ระบบการดูแลระยะยาว (Long-term care) และระบบการดูแลแบบประคับประคอง/ระยะท้าย (Palliative care) เพื่อส่งมอบคุณภาพชีวิตที่ดีต่อผู้ป่วยและครอบครัว
ในงานประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาระบบบริการสถานชีวาภิบาล ปีงบประมาณ 2568 คณะผู้ร่างแผนยังได้เสนอร่างยุทธศาสตร์ระบบบริการชีวาภิบาล โดยจัดทำร่างวิสัยทัศน์ว่าสังคมไทยควรมีระบบชีวาภิบาลที่บูรณาการมีคุณภาพอย่างยั่งยืน ในปี 2573
สำหรับผลลัพธ์ของร่างแผนยุทธศาสตร์คือ “ระบบชีวาภิบาลไทย มีการบูรณาการเครือข่าย งบประมาณ กรอบโครงสร้างองค์กร-บุคลากรทุกภาคส่วน”
และผลกระทบที่พึงประสงค์ของร่างแผนยุทธศาสตร์คือ คนไทยได้รับบริการช่วงท้ายอย่างสมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เป็นต้นแบบสากล นำสู่เศรษฐกิจสุขภาพ
ในการประชุมเชิงปฏิบัติการ ที่ประชุมเห็นสอดคล้องว่า องค์กรท้องถิ่นและชุมชน มีบทบาทสำคัญต่อความสำเร็จของงานชีวาภิบาล เนื่องจากบริการสังคมและสุขภาพหลายอย่าง องค์กรปกครองท้องถิ่นหรือองค์กรชุมชน มีบทบาทช่วยจัดบริการ เช่น การจัดสถานดูแลผู้สูงอายุกลางวัน (Day care) การจัดบริการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์ (Intermediate & Rehabilitation) การจัดนักบริบาลชุมชนดูแลผู้มีภาวะพึ่งพิง การจัดสวัสดิการสนับสนุนผู้ดูแลผู้ป่วยที่บ้าน การจัดตั้งธนาคารอุปกรณ์สนับสนุนการดูแลที่บ้าน ตลอดจนการเชื่อมโยงกับระบบสวัสดิการโดยองค์กรท้องถิ่นหรือส่วนกลาง ซึ่งท้องถิ่นจะมีกำลังคนสุขภาพในชุมชนเป็นเครือข่ายร่วมจัดบริการ เช่น หน่วยบริการสุขภาพปฐมภูมิ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) อาสานักบริบาลชุมชน (อสบ.) นักบริบาลคุ้มครองสิทธิ์ผู้สูงอายุ นักพัฒนาชุมชน เป็นต้น
แพทย์หญิงภาวิณี เอี่ยมจันทน์ ประธานคณะกรรมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ สาขาชีวาภิบาล และผู้อำนวยการโรงพยาบาลสระบุรี ขอบคุณคณะผู้ร่วมร่างแผนที่ให้ข้อแนะนำที่มีคุณค่า ทั้งนี้ยังกล่าวว่า ร่างแผนยุทธศาสตร์นี้จะต้องได้รับการผลักดันจากหน่วยงานอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น กระทรวงมหาดไทย กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) กระทรวงแรงงาน กระทรวงดิจิทัลเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม และภาคประชาสังคม ให้งานชีวาภิบาลเป็นวาระของทุกคนจึงจะเกิดการบูรณาการได้อย่างแท้จริง
